کمردرد و درد زیر شکم نشانه چیست؟ بررسی علت‌ها در زنان و مردان

کمردرد و درد زیر شکم می‌تواند از مشکلات عضلانی-اسکلتی (کشیدگی عضلات، دیسک و مفاصل ستون فقرات)، دستگاه ادراری (عفونت ادراری، سنگ کلیه، التهاب مثانه)، گوارش (یبوست، IBS و آپاندیسیت) و در زنان از مشکلات رحم و تخمدان (قاعدگی، آندومتریوز، کیست تخمدان، PID، بارداری خارج رحمی) باشد.

اگر درد شدید یا ناگهانی است یا با تب، تهوع و استفراغ مداوم، خونریزی غیرطبیعی، خون در ادرار، بی‌اختیاری ادرار و مدفوع، بی‌حسی پاها همراه است، نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.

کمردرد و درد زیر شکم نشانه چیست؟

وقتی درد همزمان در کمر و زیر شکم احساس می‌شود، تنها بر اساس محل درد نمی‌توان علت را مشخص کرد؛ چون این ناحیه‌ها می‌توانند درد ارجاعی از چند سیستم بدن داشته باشند، از جمله:

• کلیه‌ها و مجاری ادراری
• دستگاه گوارش
• رحم، تخمدان‌ها و لگن (در زنان)
• پروستات (در مردان)
• عضلات، رباط‌ها و مهره‌های ستون فقرات

پزشک علاوه بر محل درد، به الگوی درد (ناگهانی یا تدریجی، یک‌ طرفه یا دو طرفه) و علائم همراه توجه می‌کند.

شایع‌ترین علت‌های کمردرد و درد زیر شکم

۱) گرفتگی و کشیدگی عضلات (کمردرد مکانیکی)

از شایع‌ترین علل است؛ معمولا بعد از بلند کردن بار، ورزش سنگین، نشستن طولانی یا وضعیت بدنی نامناسب رخ می‌دهد و گاهی درد به جلو (شکم یا لگن) انتشار پیدا می‌کند.

علائم رایج:

• شروع درد بعد از فعالیت
• بدتر شدن با حرکت و بهتر شدن با استراحت
• اسپاسم و گرفتگی عضلات
• نبود علائم ادراری یا تب (معمولا)

۲) سنگ کلیه یا سنگ حالب

سنگ کلیه می‌تواند درد شدید ایجاد کند که از پهلو و کمر شروع شده و به زیر شکم یا کشاله ران می‌زند.

علائم همراه:

• درد کولیکی (موج‌ دار) و شدید
• تهوع و استفراغ
• سوزش یا تکرر ادرار
• خون در ادرار
• بی‌قراری (درد به‌گونه‌ای است که فرد آرام نمی‌گیرد)

۳) عفونت ادراری (UTI) و درگیری کلیه‌ها

عفونت مثانه می‌تواند درد زیر شکم بدهد و اگر به کلیه‌ها برسد، کمردرد یا درد پهلو هم اضافه می‌شود.

علائم:

• سوزش ادرار، فوریت در دفع و تکرر ادرار
• درد یا فشار در زیر شکم
• ادرار بدبو یا کدر
• تب و لرز (در صورت درگیری کلیه)

۴) مشکلات گوارشی (IBS، یبوست و التهاب‌ها)

برخی اختلالات گوارشی درد زیر شکم ایجاد می‌کنند و به کمر هم انتشار می‌یابند.

در IBS (سندرم روده تحریک‌پذیر):

• نفخ
• دردهای دوره‌ای شکم
• یبوست یا اسهال
• کاهش درد بعد از دفع

در یبوست شدید:

• احساس پری و فشار در زیر شکم
• گاهی کمردرد ناشی از فشار یا گاز روده

۵) آپاندیسیت (اورژانسی)

آپاندیسیت معمولا با درد شکم شروع می‌شود (گاهی اطراف ناف) و سپس به سمت راست پایین شکم می‌رود و ممکن است به کمر هم تیر بکشد.

علائم هشدار:

• درد رو به افزایش در سمت راست پایین شکم
• تب، تهوع یا استفراغ، بی‌ اشتهایی
• حساسیت شدید شکم

علت کمردرد و درد زیر شکم در زنان

۱) دردهای قاعدگی

انقباضات رحم می‌تواند همزمان باعث:

• درد زیر شکم و لگن
• کمردرد
• احساس فشار در پایین کمر
  شود.

۲) آندومتریوز

رشد بافت مشابه پوشش رحم در خارج از رحم؛ یکی از علل مهم درد لگنی مزمن.

علائم:

• درد شدید قاعدگی
• درد لگن و کمردرد
• درد هنگام رابطه جنسی
• احتمال ناباروری

۳) کیست تخمدان

کیست‌ها می‌توانند درد یک‌ طرفه زیر شکم ایجاد کنند و به کمر انتشار یابد.

علائم:

• درد یک‌ طرفه (گاهی ناگهانی)
• نفخ یا احساس سنگینی لگن
• درد با فعالیت یا رابطه جنسی (در برخی موارد)

اگر درد زیر شکم بیشتر در یک سمت احساس می‌شود، بررسی علت‌های درد یک‌طرفه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. برای آشنایی بیشتر با دلایل این مشکل، می‌توانید مقاله درد لگن سمت چپ در زنان را هم مطالعه کنید.

۴) بیماری التهابی لگن (PID)

عفونت اندام‌های تناسلی که نیاز به درمان جدی دارد.

علائم:

• درد لگن و زیر شکم
• کمردرد
• تب
• ترشحات غیرطبیعی واژن
• درد هنگام رابطه جنسی

۵) بارداری خارج رحمی (اورژانسی)

اگر بارداری خارج از رحم (معمولا در لوله رحمی) باشد. علائم هشدار:

• درد شدید زیر شکم (اغلب یک‌ طرفه)
• کمردرد
• خونریزی واژینال غیرطبیعی
• سرگیجه یا ضعف (در صورت خونریزی داخلی)

در صورت شک، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.

علت کمردرد و درد زیر شکم در مردان

۱) پروستاتیت (التهاب یا عفونت پروستات)

می‌تواند درد مبهم یا سنگین در لگن، زیر شکم و کمر ایجاد کند.

علائم:

• درد زیر شکم، لگن یا کمر
• سوزش ادرار یا تکرر ادرار
• تب (در نوع عفونی حاد)
• درد هنگام انزال (در برخی افراد)

۲) عفونت‌های ادراری و مشکلات کلیه

اگرچه در زنان شایع‌تر است؛ اما در مردان هم رخ می‌دهد و ممکن است همراه با مشکلات زمینه‌ای (مثل بزرگی پروستات) باشد.

کمردرد و درد زیر شکم در بارداری نشانه چیست؟

در بارداری، به‌ علت کشش رباط‌ها، تغییر مرکز ثقل بدن و تغییرات هورمونی درد خفیف کمر و زیر شکم می‌تواند طبیعی باشد.

اما این موارد نیاز به بررسی فوری دارند:

• خونریزی واژینال
• درد شدید یا رو به افزایش
• انقباضات منظم
• تب
• کاهش حرکات جنین (در سنین بالاتر بارداری)
• کمردرد و درد زیر شکم همراه با سوزش ادرار

این ترکیب علائم اغلب به یکی از موارد زیر اشاره می‌کند:

• عفونت ادراری
• التهاب مثانه
• سنگ کلیه یا حالب
• عفونت کلیه

معمولا آزمایش ادرار (و در صورت نیاز کشت ادرار) به تشخیص کمک می‌کند.

چه زمانی کمردرد و درد زیر شکم خطرناک است؟

اگر هرکدام از موارد زیر وجود دارد، ارزیابی پزشکی را به تعویق نیندازید:

• درد ناگهانی و بسیار شدید
• تب و لرز
• تهوع و استفراغ مداوم
• خون در ادرار یا مدفوع
• ضعف، بی‌حسی یا انتشار درد به پاها
• بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع
• کاهش وزن بدون دلیل
• تداوم درد بیش از چند هفته یا بدتر شدن تدریجی

تشخیص علت کمردرد و درد زیر شکم چگونه انجام می‌شود؟

بسته به شرح حال و معاینه، دکتر محمد حسین دلشاد ممکن است از این موارد استفاده کند:

• معاینه فیزیکی و بررسی شکم، کمر و لگن
• آزمایش ادرار و گاهی کشت ادرار
• آزمایش خون (مثل CBC و CRP)
• سونوگرافی شکم و لگن
• سی‌ تی‌ اسکن (به‌ خصوص برای سنگ یا آپاندیسیت)
• MRI (برای ستون فقرات یا دیسک)
• معاینه تخصصی زنان یا ارولوژی در صورت نیاز

درمان کمردرد و درد زیر شکم

درمان کاملا وابسته به علت است و می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• استراحت نسبی و اصلاح فعالیت
• داروهای ضدالتهاب یا مسکن طبق نظر پزشک (انتخاب آمپول مناسب باید با توجه به علت درد و شرایط بیمار انجام شود. برای کسب اطلاعات بیشتر، مطلب بهترین آمپول برای کمردرد را ببینید.)
• فیزیوتراپی و تمرینات تقویتی
• آنتی‌بیوتیک‌ها برای عفونت‌ها
• درمان اختصاصی مشکلات زنان (دارویی یا جراحی بسته به تشخیص)
• درمان سنگ کلیه (از مصرف مایعات تا اقدامات تخصصی)
• جراحی در مواردی مثل آپاندیسیت یا برخی شرایط اورژانسی

اگر منشا درد به مشکلات عضلانی، اسکلتی یا ستون فقرات مرتبط باشد، در بسیاری از موارد می‌توان بدون نیاز به جراحی آن را کنترل و درمان کرد. برای آشنایی با روش‌های موثر، پیشنهاد می‌شود مقاله درمان کمردرد بدون جراحی را هم بخوانید.

جمع‌ بندی

کمردرد همراه با درد زیر شکم می‌تواند از یک علت ساده مثل کشیدگی عضله تا موارد مهم‌تری مانند سنگ کلیه، عفونت کلیه، آپاندیسیت، PID یا بارداری خارج رحمی باشد. آنچه مسیر تشخیص را مشخص می‌کند، علائم همراه، شدت یا مدت درد است. اگر درد شدید، مداوم یا همراه با علائم هشدار باشد، مراجعه به پزشک ضروری است.

در برخی دردهای مزمن شکمی، روش‌های تخصصی کنترل درد نیز ممکن است مطرح شوند. اگر به دنبال آشنایی با یکی از این روش‌ها هستید، مطالعه مقاله بلوک عصب سلیاک می‌تواند برای شما مفید باشد.