انگشت ماشه‌ای یا تریگر فینگر چیست؟ علائم، عوارض و درمان

منظور از انگشت ماشه ای چیست

در پاسخ به اینکه انگشت ماشه‌ای چیست؟ یا trigger finger چیست؟ باید بگوییم این اختلال زمانی رخ می‌دهد که تاندون‌های فِلکسور انگشت که مسئول خم شدن انگشت هستند، دچار التهاب و ضخیم شدن می‌شوند و نمی‌توانند به راحتی از غلاف خود عبور کنند.

این حالت باعث قفل شدن انگشت یا گیر کردن آن در وضعیت خم یا صاف می‌شود.
مکانیسم بیماری به شکل زیر است:

• التهاب یا ضخیم شدن تاندون
• گیر کردن تاندون در غلاف آن (pulley)
• ایجاد درد و محدودیت حرکت

این فرآیند باعث می‌شود حرکت انگشت مانند کشیدن ماشه با مقاومت یا قفل شدن همراه شود.

انگشت ماشه ‌ای چه علائمی دارد

علائم اولیه شایع ناشی از این بیماری شامل موارد زیر است:

• احساس درد طولانی مدت در پایین انگشت شست یا در دیگر انگشتان
• برآمدگی یا توده در اطراف انگشتان، نزدیک کف دست
• صدای کلیک کردن از انگشتان هنگام باز و بسته شدن
• احساس سفتی در انگشتان به خصوص هنگام صبح
• حساسیت در اطراف انگشتان

اگر درمان به موقعی برای این بیماری انجام نگیرد، امکان پیشرفت آن وجود دارد.

علت ایجاد انگشت ماشه ای چیست

انگشت چندین استخوان کوچک دارد. تاندون‌ها این استخوان‌ها را به عضلات متصل می‌کنند، هر تاندون توسط غلاف محافظت شده است. انگشت ماشه ای زمانی اتفاق می‌افتد که غلاف تاندون دچار آسیب‌دیدگی و التهاب شود. اگر طی مدت زمان طولانی غلاف تاندون تحریک شود، باعث زخم، ضخیم شدن و گره تاندون می‌شود، در نهایت حرکت تاندون مختل خواهد شد.

عوارض درمان نکردن انگشت ماشه‌ای چیست؟

نادیده گرفتن علائم تریگر فینگر و عدم مراجعه زودهنگام به پزشک می‌تواند مسیر درمان را طولانی‌تر و پیچیده‌تر کند. اگرچه هر انگشت ماشه‌ای درمان‌نشده لزوما به نقص عملکرد دائمی منجر نمی‌شود، اما در صورت تداوم التهاب، عوارض زیر محتمل خواهند بود:

• افزایش درد و گسترش التهاب: دردی که در ابتدا فقط هنگام فشار دادن کف دست یا حرکت انگشت حس می‌شد، به دردی مداوم و منتشر تبدیل می‌شود.
• تکرار و تشدید قفل شدن انگشت: فاصله بین دفعات گیر کردن تاندون کمتر شده و رها کردن انگشت به نیروی دست دیگر وابسته می‌شود.
• کاهش دامنه حرکتی و سفتی مفصل: به دلیل حرکت ندادن ارادی انگشت برای فرار از درد، مفاصل مجاور دچار خشکی و انقباض می‌شوند.
• ضعف در گرفتن اشیا و کارهای ظریف: بیمار در نگه داشتن وسایل ساده، نوشتن، بستن دکمه لباس یا رانندگی دچار ناتوانی عملکردی می‌شود.
• ثابت ماندن دائم انگشت در وضعیت خمیده (Contracture): در موارد پیشرفته و مزمن، ممکن است بافت اطراف تاندون فیبروزه شده و راست کردن انگشت حتی با کمک دست مخالف نیز مقدور نباشد.

نکته بالینی: تشخیص زودهنگام در مراحل اولیه مانع از سفت شدن غلاف تاندون شده و شانس موفقیت روش‌های غیرجراحی را به میزان قابل توجهی ارتقا می‌دهد.

چه افرادی در معرض خطر انگشت ماشه ای قرار دارد

طبق تحقیقاتی که انجام شده خانم‌ها بیش از آقایان دچار چنین عارضه‌ای می‌شوند. سایر عوامل خطرساز به شرح زیر است:

• افراد بین 40 تا 60 سال
• افراد مبتلا به دیابت
• کم کاری تیروئید
• آرتریت روماتوئید
• افراد مبتلا به سل

انجام فعالیت‌های پرتکرار مانند نواختن ساز موسیقی، تایپ کردن و… نیز می‌تواند دست را خسته کند و فرد را بیش از سایرین در معرض خطر انگشت ماشه ای قرار دهد.

انگشت ماشه‌ ای در بارداری

شرایطی از جمله احتباس مایعات و تورم در بارداری می‌تواند احتمال و ایجاد این عارضه را تشدید کند. با باز و بسته کردن انگشتان ممکن است احساس درد داشته باشید. اغلب هنگام صبح شرایط بدتر می‌شود.

انگشت ماشه ای چگونه تشخیص داده می‌شود

زمانی که به فوق تخصص درد مراجعه می‌کنید، ابتدا پزشک در خصوص علائم شما سوالاتی خواهد پرسید و سپس معاینات فیزیکی را انجام می‌دهد. انگشتان شما را باز و بسته می‌کند تا قفل شدن انگشتان را مورد بررسی قرار دهد. معمولا برای تشخیص این بیماری نیاز به تصویربرداری نیست.

انگشت ماشه ای چگونه درمان می‌شود

چندین راهکار درمانی برای رفع این مشکل وجود دارد که در ادامه همه موارد را برای شما ذکر خواهیم کرد:

درمان‌های خانگی

درمان‌هایی که در نظر گرفته شده، بسته به شدت عارضه متفاوت است که باید نوع مناسبی را برای خود در نظر داشته باشید. درمان‌های خانگی شامل موارد زیر است:

• اگر فعالیت‌های تکراری با دستان خود انجام می‌دهید، باید به مدت 4 تا 6 هفته استراحت کنید.
• برای محدود کردن حرکت و استراحت دادن به دست از بریس یا آتل استفاده کنید.
• از کمپرس گرم و سرد برای کاهش تورم استفاده کنید.
• چندین بار در روز دستان خود را در آب گرم قرار دهید تا تاندون‌ها و عضلات شل شود.
• انگشتان خود را به آرامی باز و بسته کنید تا دامنه حرکات شما افزایش یابد.

درمان‌های غیرجراحی تریگر فینگر

اسپلینت انگشت ماشه‌ای چگونه کمک می‌کند؟

استفاده از آتل یا اسپلینت مخصوص یکی از نخستین رویکردهای غیرتهاجمی است. اسپلینت با ثابت نگه داشتن مفصل انگشت در زاویه‌ای خنثی، حرکت سایشی تاندون ملتهب در داخل غلاف را به حداقل می‌رساند و به بافت فرصت استراحت و ترمیم می‌دهد.

استفاده از اسپلینت غالبا در طول شب برای پیشگیری از خم ماندن غیرارادی انگشت هنگام خواب توصیه می‌شود. مدت و زاویه بستن اسپلینت حتما باید بر اساس الگوی درگیری و صلاحدید پزشک مشخص شود.

تزریق کورتون برای انگشت ماشه‌ای

تزریق کورتیکواستروئید ضدالتهاب به غلاف تاندون آسیب‌دیده، از متداول‌ترین شیوه‌های درمانی در موارد با شدت متوسط است. هدف از این اقدام، فرونشاندن سریع تورم تاندون و بازگرداندن حرکت روان آن به داخل کانال است. اثر درمانی معمولاً ظرف چند روز تا چند هفته نمایان می‌شود.

لازم به تاکید است که تزریق کورتون برای تمام افراد پاسخ یکسان ندارد؛ به عنوان مثال در افراد مبتلا به دیابت ممکن است اثربخشی اندکی کمتر باشد و نیاز به کنترل دقیق‌تر قند خون پس از تزریق وجود داشته باشد. در صورت بازگشت مجدد علائم، امکان تکرار تزریق صرفاً با ارزیابی فوق تخصص درد یا جراح مجاز خواهد بود.

مراقبت بعد از تزریق انگشت ماشه‌ای

• دست خود را به مدت ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول در حالت استراحت نسبی قرار دهید و از گرفتن اجسام سنگین یا انجام کارهای نیازمند فشار پنجه خودداری کنید.
• احساس درد جزئی موقت یا کوفتگی در محل تزریق طبیعی است و معمولا با کمپرس ملایم تسکین می‌یابد.
• در صورت مشاهده علائم نامتعارف مانند تورم شدید و پیشرونده، قرمزی پوست، گرمی موضع یا تب، فورا وضعیت را به پزشک معالج گزارش نمایید.

عمل تریگر فینگر چه زمانی لازم است؟

هنگامی که درد، قفل شدن انگشت و اختلال عملکردی با روش‌هایی نظیر استراحت، اسپلینت‌بندی و تزریق فروکش نکند یا انگشت به طور کامل در وضعیت خمیده قفل شده باشد، جراحی آزادسازی تاندون مدنظر قرار می‌گیرد.

این اقدام عمدتا به صورت بی‌حسی موضعی و سرپایی در مدت زمانی کوتاه انجام می‌شود. پزشک با ایجاد برشی بسیار ظریف در کف دست (یا در برخی موارد به روش بسته با سوزن مخصوص)، دهانه غلاف تاندون را آزاد می‌کند تا فضای کافی برای عبور بدون مانع تاندون فراهم شود. در عمل‌های جراحی پزشکان متخصص بیهوشی نقش موثری را ایفا می‌کنند.

مراقبت بعد از عمل انگشت ماشه‌ای

رعایت دستورالعمل‌های دوران نقاهت تاثیر مستقیمی بر حفظ انعطاف و پیشگیری از چسبندگی تاندون دارد:

• خشک و تمیز نگه داشتن پانسمان: محل زخم باید مطابق با جدول زمان‌بندی اعلام‌شده توسط جراح تا کشیدن بخیه‌ها یا برداشتن چسب‌ها کاملا تمیز و دور از رطوبت بماند.
• بالا نگه داشتن دست: در روزهای ابتدایی، بالا نگه داشتن دست بالاتر از سطح قلب در زمان استراحت به کاهش چشمگیر ورم کمک می‌کند.
• حرکات ملایم انگشت: توصیه می‌شود بیمار از همان روزهای اول حرکات نرم باز و بسته کردن انگشتان را آغاز کند تا از ایجاد چسبندگی پس از جراحی جلوگیری شود؛ اما از اعمال نیروی محکم بر اشیا اکیداً بپرهیزید.
• بازگشت به کار و فعالیت: انجام امور شخصی سبک پس از چند روز بلامانع است؛ اما فعالیت‌های سنگین یدی، ورزش‌های توپی و بلند کردن بار باید تا زمان تایید قطعی پزشک معالج متوقف گردد.
• علائم هشدار: ترشح چرکی، تب و لرز، التهاب شدید و درد فزاینده‌ای که با داروی مسکن تجویزشده آرام نگیرد، نیازمند ویزیت فوری است.

بازتوانی و مراقبت بعد از درمان

پس از درمان، انجام تمرینات فیزیوتراپی و ورزش‌های مخصوص انگشت و استفاده از اسپلینت در صورت نیاز اهمیت دارد. معمولا بازگشت به فعالیت‌های روزانه ظرف چند هفته امکان‌پذیر است.

عوارض درمان نکردن انگشت ماشه ای

در بیشتر موارد این عارضه شرایط آزاردهنده‌ای ایجاد می‌کند. با این حال اگر درمان نشود، انگشت یا شست آسیب‌دیده ممکن است برای همیشه در حالت خمیده باقی بماند. باقی ماندن انگشت در این حالت انجام کارهای روزمره را برای شما دشوار می‌کند.

فیزیوتراپی انگشت ماشه ای

درمان فیزیوتراپی به کاهش تورم، سفتی، تسکین درد و همچنین عملکرد بهتر دست کمک می‌کند و در نهایت می‌توانید هرچه زودتر فعالیت‌های روزمره خود را انجام دهید. برخی از نمونه‌های فیزیوتراپی برای رفع این عارضه به شرح زیر است:

ماساژ دادن

ماساژ بند انگشت آسیب‌دیده به بهبود جریان خون و همچنین روان شدن مفاصل کمک می‌کند و در نهایت مشکل در حرکت دادن آن نیز برطرف خواهد شد.

انگشت خود را در یک حالت راحت قرار دهید و به آرامی شروع به ماساژ انگشت به صورت دایره‌ای کنید. ماساژ را 2 تا 3 دقیقه ادامه دهید.

سرما و گرما درمانی

این روش درمانی برای کاهش درد بسیار موثر است. پس از ورزش و بعد از هر فعالیتی که باعث درد می‌شود، از کمپرس یخ برای تسکین درد استفاده کنید. برای کاهش تورم و درد می‌توانید انگشت آسیب‌دیده را به مدت 10 دقیقه در آب سرد قرار دهید.

ورزش برای انگشت ماشه ای

باید تمرینات تقویتی و کششی به‌طور منظم انجام شود. با انجام تمرینات می توان به بازگشت قدرت دست کمک کرد. همچنین لازم به ذکر است حرکت کششی در انگشتان علاوه بر تاثیر مثبت بر عضلات، تاندون‌ها و رباط‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

برای تمرین دادن، دست خود را روی سطحی صاف قرار دهید و به آرامی انگشتان خود را از هم باز کنید تا جایی که کشش را در انگشتان خود احساس کنید. این حالت کششی را به مدت 20 ثانیه نگه دارید و تمرین را تا 10 بار تکرار کنید.

هزینه عمل انگشت ماشه‌ای چقدر است؟

تعیین هزینه نهایی عمل تریگر فینگر منوط به متغیرهای درمانی متعددی است و نمی‌توان عدد ثابتی برای آن متصور شد. مهم‌ترین عوامل موثر بر هزینه عبارتند از:

• روش جراحی انتخابی (آزادسازی باز یا روش‌های مداخله‌ای کم‌تهاجمی)
• تعداد انگشتان درگیر نیازمند آزادسازی همزمان
• محل انجام عمل (کلینیک جراحی محدود، بیمارستان یا کلینیک درد)
• نوع پوشش بیمه پایه و تعهدات بیمه تکمیلی بیمار

انگشت ماشه‌ای در کودکان چگونه درمان می‌شود؟

عارضه انگشت ماشه‌ای در اطفال معمولاً در انگشت شست (Trigger Thumb) ظاهر می‌شود و ماهیت آن با درگیری ناشی از ساییدگی شغلی در بزرگسالان متفاوت است.

در بخش عمده‌ای از کودکان کم‌سن، این مسئله ممکن است با گذشت زمان، تمرینات هدایت‌شده و بررسی‌های دوره‌ای پایش شود. جراحی صرفاً زمانی پیشنهاد می‌شود که انحراف یا خمیدگی مفصل پایدار بوده و به موازات رشد کودک، حرکات طبیعی انگشت بهبود نیابد. هرگونه اقدام باید منحصراً تحت نظر جراح ارتوپدی اطفال صورت پذیرد.

چه زمانی برای انگشت ماشه‌ای باید به پزشک مراجعه کنیم؟

در صورت وجود هر یک از علائم زیر، از به تعویق انداختن ارزیابی بالینی خودداری کنید:

• ناتوانی کامل در صاف کردن مفصل انگشت بدون دست‌کاری دستی
• قفل شدن پی‌درپی انگشت که روند اشتغال و کارهای روزانه را مختل کرده است
• وجود گرمی، تورم واضح یا درد تپنده در قاعده انگشت و کف دست
• عدم دستیابی به نتیجه پس از چند هفته درمان دارویی یا مراقبت خانگی

کلام آخر

با تغییر شیوه زندگی و پرهیز از برخی از عادت‌های غلط، انگشت ماشه ای برطرف می‌شود. تزریق کورتیکو استروئیدها برای درمان بسیار موثر است؛ اما امکان بازگشت علائم وجود دارد. بر اساس مطالعاتی که در این زمینه انجام گرفته است، محققان متوجه شده‌اند که 12 ماه پس از تزریق کورتیکو استروئیدها علائم نیمی از افراد پس از چندین ماه بازگشته است و نیاز به تزریق مجدد دارند.