نوار عصب و عضله (EMG/NCS) یک تست تشخیصی تخصصی است که سلامت تارهای عضلانی و عصب‌های کنترل کننده آن‌ها را ارزیابی می‌کند. پزشکان هنگام مواجهه با علائمی نظیر گزگز، خواب‌رفتگی، بی‌حسی، سوزش، تیر کشیدن یا ضعف عضلانی در اندام‌ها، این آزمایش را تجویز می‌کنند.
این تست محل دقیق، شدت و نوع آسیب‌های عصبی را در بیماری‌هایی مثل دیسک کمر و گردن، سندرم تونل کارپال، آسیب اعصاب محیطی و بیماری‌های خودایمنی مشخص می‌سازد تا درمان مؤثر آغاز شود.
در طول این آزمایش، یک الکترود سوزنی به‌طور مستقیم در عضله قرار می‌گیرد که فعالیت الکتریکی آن عضله را ثبت می‌کند. بخش دیگری از این آزمایش، به این صورت است که از برچسب‌های الکترودی استفاده می‌کنند که روی پوست قرار می‌گیرد و برای اندازه‌گیری سرعت و قدرت سیگنال بین دو نقطه استفاده می‌شود.
تفاوت نوار عصب و نوار عضله چیست؟
آزمایشی که عموما با عنوان نوار عصب و عضله شناخته می‌شود، در واقع از دو تست مجزا تشکیل شده است: تست هدایت عصبی (NCS) و تست عضله (EMG).
این دو مرحله مکمل یکدیگرند؛ تست عصب مسیر انتقال پیام‌های الکتریکی را می‌سنجد و تست عضله پاسخ بافت ماهیچه‌ای را در حالت استراحت و انقباض ثبت می‌کند. انجام همزمان این دو، به افتراق منشأ بیماری (آسیب عصب یا خود عضله) کمک می‌کند.
نوار عصب و عضله برای چیست و به چه هدفی انجام می‌شود؟
در صورتی که بیمار علائم اختلال عصبی یا عضلانی داشته باشد و دچار علائم خاصی از جمله چنین مواردی شود نیاز به بررسی دارد:
- مور مور شدن
- بی حسی
- درد یا گرفتگی عضلات
- ضعف عضلانی
- درد اندام
با انجام این آزمایش می‌توان به تشخیص یا رد برخی از بیماری‌هایی از جمله موارد زیر کمک کرد:
- اختلالاتی که ریشه عصبی را تحت تاثیر قرار می‌دهد مانند فتق دیسک کمر یا ستون فقرات
- اختلالات عضلانی مانند دیستروفی عضلانی یا پلی میوزیت
- اختلالی که بر نورون‌های حرکتی مغز یا نخاع تاثیر می‌گذار مانند فلج اطفال و اسکلروز جانبی آمیوتروفیک
- اختلال اعصاب خارج از نخاع یا اعصاب محیطی مانند نوروپاتی محیطی و سندرم تونل کارپال
نوار عصب و عضله دست برای چیست؟
نوار عصب و عضله دست عمدتا برای پیگیری علت بی‌حسی انگشتان، خواب‌رفتگی شبانه، کاهش قدرت چنگ زدن و دردهای انتشاری از گردن به بازو انجام می‌شود.
شایع‌ترین کاربرد آن تشخیص «سندرم تونل کارپال» (فشار روی عصب مدین در مچ دست) و «سندرم تونل کوبیتال» (فشار روی عصب اولنار در آرنج) است. این تست مشخص می‌کند که آیا اختلال دست ناشی از گیر افتادن عصب در مچ و آرنج است یا اینکه فشار از ریشه‌های عصبی گردن سرچشمه می‌گیرد.
با تعیین دقیق محل، شدت (خفیف، متوسط، شدید) و نوع آسیب (آکسونی یا میلینی)، پزشک درباره نیاز به درمان دارویی، فیزیوتراپی یا جراحی تصمیم‌گیری می‌کند.
نوار عصب و عضله پا برای چیست؟
این آزمایش برای ریشه‌یابی علائمی نظیر داغ شدن یا سردی کف پا، احساس سوزن‌سوزن شدن، مورمور، لنگش، زمین خوردن مداوم و ضعف عضلانی مچ یا ساق پا به کار می‌رود.
نوار عصب و عضله پا نقش کلیدی در تفکیک «درگیری عصب سیاتیک و فشار دیسک کمر» از «پلی‌نوروپاتی دیابتی» دارد. این تست نشان می‌دهد که درگیری عصب یک طرفه است یا هر دو پا را تحت تأثیر قرار داده و آیا فیبرهای حرکتی درگیرند یا حسی.
محدودیت اصلی این روش، عدم نمایش مستقیم تاندون‌ها و عروق است؛ بنابراین علل اسکلتی، گرفتگی‌های عروقی یا پارگی لیگامان را باید با معاینه بالینی یا ام‌آر‌آی بررسی کرد.
نحوه گرفتن نوار عصب کمر چگونه است؟
برخلاف تصور بسیاری از بیماران، برای بررسی دردهای کمری سنسور یا سوزنی مستقیما درون مهره‌ها یا دیسک‌های ستون فقرات وارد نمی‌شود. ریشه‌های عصبی خارج شده از کمر امتداد یافته و به عضلات باسن، ران، ساق و پا ختم می‌شوند.
از این رو، پزشک با بررسی هدایت الکتریکی اعصاب و ثبت فعالیت عضلانی اندام تحتانی (پاها) و گاهی عضلات کنار مهره‌ای، فشار یا آسیب ناشی از بیرون‌زدگی دیسک (رادیکولوپاتی کمری) را مشخص می‌کند. این روش شدت آسیب عصبی را می‌سنجد اما شکل آناتومیک دیسک را نشان نمی‌دهد، به همین علت در کنار MRI تجویز می‌شود.
نوار عصب گردن چگونه گرفته می‌شود؟
برای نوار عصب گردن، سوزن یا الکترود مستقیماً داخل مهره‌ها نمی‌رود. ریشه‌های عصبی گردن به بازو و انگشتان امتداد دارند؛ بنابراین پزشک با تحریک اعصاب و بررسی عضلات دست و عضلات اطراف گردن، فشار ناشی از دیسک گردن یا تنگی کانال نخاعی (رادیکولوپاتی گردنی) را ارزیابی می‌کند.
آیا نوار عصب و عضله عوارضی دارد؟
الکترومیوگرافی یکی از روش‌های تشخیصی کم خطر است. تنها در قسمتی که الکترود سوزنی وارد می‌شود، احتمال عوارض نادر از جمله آسیب عصبی، خونریزی و عفونت وجود دارد.
آمادگی قبل از نوار عصب و عضله؛ چه کارهایی باید انجام دهیم؟
رعایت نکات زیر مانع از خطا در دستگاه و ثبت دقیق‌تر امواج می‌شود:
- پوست تمیز و بدون چربی: روز قبل یا صبح آزمایش استحمام کنید. از مالیدن هرگونه کرم، روغن یا لوسیون روی دست و پا خودداری کنید.
- دمای اندام‌ها: سرد بودن دست و پا سرعت هدایت عصبی را به شکل کاذب کاهش می‌دهد؛ در هوای سرد دستکش یا جوراب گرم بپوشید.
- لباس راحت و گشاد: لباسی بپوشید که دسترسی به بالای زانو و آرنج را آسان کند.
- اطلاع‌رسانی دارویی و سابقه پزشکی: اگر باتری قلب (پیس‌میکر) دارید، داروی ضدانعقاد (مثل وارفارین یا پلاویکس) مصرف می‌کنید یا به بیماری میاستنی گراویس مبتلا هستید، پزشک تست‌گیرنده را مطلع سازید. (هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید).
- تغذیه: نیازی به ناشتا بودن نیست؛ وعده غذایی سبک میل کنید.
نوار عصب و عضله چگونه گرفته می‌شود؟
معمولا این آزمایش بلافاصله پس از تست هدایت عصبی انجام می‌گیرد. در طول تست هدایت عصبی برچسب یا الکترودی روی پوست قرار می‌گیرد.
در ادامه تکانه الکتریکی کوچکی ایجاد می‌شود که مانند شوک به اعصاب احساس می‌شود و پاسخ این حالت ثبت می‌شود.
در اغلب مواقع چندین عصب مورد بررسی قرار می‌گیرد. بسته به دلیل آزمایش و اینکه چه ماهیچه‌ها و اعصابی مورد بررسی قرار می‌گیرد، فرایند آزمایش نوار عصب و عضله می‌تواند متفاوت باشد.
انتظار می‌رود در طول این آزمایش این پروسه طی شود:
- در ابتدا یا به شما گفته می‌شود که بنشینید یا دراز بکشید.
- عضله‌هایی که قصد انجام آزمایش آن را دارند، باید توسط پزشک در نظر گرفته شود.
- سپس یک سوزن کوچک و یک الکترود از طریق پوست و عضله وارد می‌شود. سوزن در ماهیچه باقی می‌ماند و مدت زمان بررسی هر عضله یک تا دو دقیقه طول می‌کشد.
- هنگامی که سوزن وارد می‌شود ممکن است کمی درد و ناراحتی احساس کنید. با استفاده از این دستگاه فعالیت الکتریکی در حال فعالیت را اندازه‌گیری کرده و نمایش می‌دهد.
- پس از اینکه اطلاعات کافی از ماهیچه‌های ثبت شد، سوزن را خارج می‌کند. پروسه این آزمایش در عضلات دیگر تکرار می‌شود تا زمانی که آزمایش به پایان برسد.
به طور کلی این ارزیابی طی دو مرحله پیاپی اجرا می‌شود:
- تست هدایت عصبی (NCS): الکترودهایی با برچسب مخصوص روی پوست در مسیر عصب چسبانده می‌شوند. با ارسال پالس‌های الکتریکی بسیار خفیف (شبیه حس شوک استاتیک)، سرعت و دامنه انتقال سیگنال‌ها در عصب اندازه‌گیری می‌شود.
- الکترومیوگرافی سوزنی (EMG): یک سوزن بسیار نازک و یک‌بارمصرف (بدون تزریق دارو) وارد بافت ماهیچه می‌شود. فعالیت الکتریکی عضله ابتدا در حالت استراحت و سپس هنگام منقبض کردن ملایم ارزیابی و امواج آن روی مانیتور ترسیم و از بلندگو پخش می‌شود.
پس از انجام آزمایش
در صورتی که الکترود سوزنی به عضله وارد شود، ممکن است کبودی جزئی و موقت را تجربه کنید. این موارد جای نگرانی ندارد و معمولا طی چند روز برطرف خواهد شد. در مواقع نادر اگر ادامه داشت، باید با پزشک در میان بگذارید.
چه کسانی نیاز به نوار عصب و عضله دارند؟
افرادی که علائم زیر را تجربه می‌کنند کاندید این آزمایش هستند:
- گزگز، مورمور یا بی‌حسی مداوم در دست و پا
- ضعف حرکتی یا تحلیل رفتن بافت عضلانی
- دردهای انتشاری از گردن به دست یا از کمر به پا (سیاتیک)
- بیماران دیابتی مشکوک به آسیب اعصاب (نوروپاتی)
- افراد مشکوک به بیماری‌های عضلانی یا اختلالات نخاعی
تست نوار عصب و عضله برای کودکان
این تست در کودکان برای تشخیص بیماری‌های مادرزادی عصبی، ضعف‌های عضلانی نوزادی و آسیب‌های حین تولد با سوزن‌های بسیار ظریف‌تر و پالس‌های خفیف انجام می‌شود. به دلیل نیاز به بی‌حرکتی کودک، فرآیند آزمایش معمولا نیازمند آرام‌بخش خفیف و صبوری بیشتر پزشک است.
آیا نوار عصب و عضله دست و پا درد دارد؟
این آزمایش غیرقابل تحمل نیست، اما حس راحتی مطلق نیز ندارد. بخش نوار عصب (پالس‌های الکتریکی) احساسی شبیه به پرش ناگهانی یا گزگز لحظه‌ای ایجاد می‌کند که ظرف چند ثانیه تمام می‌شود و دردی پایدار باقی نمی‌گذارد.
در بخش نوار عضله، ورود سوزن‌های ظریف به ماهیچه مشابه نیش حشره یا تزریق ساده است و حین انقباض عضله حس کوفتگی موقت حس می‌شود. این حس برای اغلب بیماران کاملا قابل‌تحمل است و پس از پایان تست هیچ درد پایداری باقی نمی‌ماند.
آزمایش نوار عصب و عضله چقدر طول می‌کشد؟
مدت‌زمان انجام تست بین ۲۰ تا ۶۰ دقیقه متغیر است. زمان تست مستقیما به هدف آزمایش بستگی دارد؛ ارزیابی موضعی یک عصب در یک اندام (مثل مچ دست) معمولا ۲۰ تا ۳۰ دقیقه طول می‌کشد، در حالی که بررسی کامل دو اندام، ارزیابی چند ریشه عصبی یا تست‌های اختصاصی دیسک ممکن است تا ۴۵ الی ۶۰ دقیقه زمان ببرد.
تفسیر جواب نوار عصب و عضله چگونه است؟
تفسیر برگه نوار عصب نیازمند انطباق کامل اطلاعات عددی با معاینه بالینی بیمار است. یک عدد خارج از محدوده به‌تنهایی به معنی اختلال قطعی نیست. پزشک متخصص بر اساس شاخص‌های زیر وضعیت عصب و عضله را ارزیابی می‌کند:
نوار عصب و عضله را کجا انجام دهیم؟
دقت این آزمایش وابستگی شدیدی به مهارت، تبحر و تخصص پزشک انجام‌دهنده (متخصصین طب فیزیکی و توانبخشی یا مغز و اعصاب) دارد؛ زیرا کالیبره کردن زاویه سوزن و تشخیص سیگنال‌ها بر عهده پزشک است.
انجام تست در مراکز مجهز به دستگاه‌های استاندارد و نویزگیر، احتمال خطای تشخیصی را از بین می‌برد. برای دریافت نوبت و انجام تست در کلینیک دکتر دلشاد، می‌توانید از بخش تماس با ما اقدام فرمایید.
هزینه نوار عصب و عضله چقدر است؟
هزینه این تست بر اساس تعرفه مصوب وزارت بهداشت تعیین می‌شود و نرخ ثابتی ندارد؛ زیرا به تعداد اندام‌های بررسی شده (تک اندام، دو اندام یا چهار اندام)، نیاز به تست سوزنی (EMG) و نوع پوشش بیمه (پایه و تکمیلی) بستگی دارد.
