آرتریت موتیلان نوع نادر و بسیار مخرب آرتریت پسوریاتیک است که باعث التهاب شدید مفاصل، تحلیل استخوان و تغییر شکل انگشتان دست یا پا میشود.
در موارد پیشرفته، انگشتان کوتاهتر شده و ممکن است حالت تلسکوپی پیدا کنند. درمان زودهنگام نمیتواند همیشه آسیب ایجاد شده را برگرداند، اما میتواند التهاب را کنترل کرده و از تخریب بیشتر مفاصل جلوگیری کند.
این بیماری بیشتر در افراد مبتلا به آرتریت پسوریاتیک و آرتریت روماتوئید مشاهده میشود. این نوع آرتریت ابتدا مفاصل دست و پاهای بیماران را تحت تاثیر قرار میدهد و در نهایت منجر به تغییر شکل انگشتان دست و پا در حالتی S مانند خواهد شد.
آرتریت موتیلان چیست؟
آرتریت موتیلان شدیدترین حالت آرتریت پسوریاتیک است که در 5 درصد از افراد مبتلا به این بیماری رخ میدهد. در صورت ابتلا به این نوع شدید از بیماری انگشتان دست و پا تحت تاثیر قرار میگیرد.
اگر دچار این بیماری هستید، انگشتان دست و پا به دنبال تحلیل رفتن استخوانها کوتاهتر میشوند. همچنین امکان ابتلا به آنکیلوز نیز وجود دارد، این عارضه باعث جوش خوردن استخوانها به یکدیگر میشوند.
التهاب شدیدی که وجود دارد به بافتهای نرم مفصل و استخوانها آسیب میزند و میتواند منجر به تغییر شکل در مفصل، مشکلات حرکتی و همچنین تحلیل استخوانها شود.
آیا آرتریت موتیلان همان آرتریت پسوریاتیک است؟
آرتریت موتیلان بیماری جداگانهای نیست. این حالت معمولا شدیدترین فرم آرتریت پسوریاتیک محسوب میشود. همه افراد مبتلا به آرتریت پسوریاتیک دچار آرتریت موتیلان نمیشوند؛ اما در برخی بیماران، التهاب مزمن و کنترل نشده به این الگوی تخریبی میرسد.
آرتریت پسوریاتیک خود میتواند الگوهای مختلفی داشته باشد، اما آرتریت موتیلان بهدلیل شدت تخریب استخوان و آسیب ساختاری اهمیت ویژهای دارد. این موضوع باعث میشود تشخیص و درمان زودهنگام نقش مهمی در پیشگیری از ناتوانی داشته باشد.
آرتریت موتیلان چه مفاصلی را درگیر میکند؟
این بیماری بیشتر مفاصل انتهایی و کوچک را درگیر میکند، از جمله:
- مفاصل انگشتان دست
- مفاصل انگشتان پا
- مفاصل انتهایی انگشتان
- گاهی مچ دست
- در برخی بیماران، سایر مفاصل محیطی
- در مواردی همراه با درگیری ستون فقرات یا مفاصل ساکروایلیاک
درگیری معمولا به صورت التهاب شدید، درد، تورم و تخریب تدریجی مفصل دیده میشود و ممکن است عملکرد طبیعی دست یا پا را بهطور جدی مختل کند.
علت ایجاد این بیماری چیست
این بیماری زمانی رخ میدهد که سیستم ایمنی بدن به بافتها و سلولهای سالم بدن حمله میکند، این شرایط باعث التهاب مفاصل و همچنین تولید بیش از حد سلولهای پوستی میشود.
اینکه چرا سیستم ایمنی بهطور ناگهانی به سلولها و بافتهای سالم بدن حمله میکند میتواند به دلیل شرایط محیطی یا ژنتیکی باشد. مشخص شده بسیاری از افراد مبتلا به این بیماری، خانواده ای با این بیماری دارند و به صورت ژنتیکی رخ داده است.
چه کسانی بیشتر در معرض آرتریت موتیلان هستند؟
افراد زیر بیشتر در معرض خطر هستند:
- مبتلایان به آرتریت پسوریاتیک فعال و شدید
- بیمارانی که التهاب مفاصلشان به خوبی کنترل نشده است
- افراد دارای درگیری ناخنها
- کسانی که داکتیلیت یا تورم کامل انگشت دارند
- بیماران با سابقه خانوادگی پسوریازیس یا آرتریت پسوریاتیک
- افرادی که دچار تخریب پیشرونده مفصل شدهاند
وجود پسوریازیس ناخن یا درگیری پوستی گسترده میتواند با خطر بالاتر آرتریت پسوریاتیک همراه باشد، اما بهتنهایی به معنای ابتلا به آرتریت موتیلان نیست.
چه علائمی دارد؟
اگر چنین علائمی دارید ممکن است مبتلا به آرتریت موتیلان باشید:
- تورم شدید در دست و پا و درد مفاصل
- جوش خوردن استخوانهای دست و پا به یکدیگر
- وجود ضایعات پوستی قبل از ایجاد آرتریت
- ایجاد تغییراتی در ناخن مانند تغییر رنگ یا ضخیم و بلند شدن از محل ناخن
معمولا این بیماری در افراد 40 تا 50 ساله ایجاد میشود؛ اما احتمال ایجاد آن در گروههای سنی دیگر مانند کودکان و بزرگسالان نیز وجود دارد.
چرا در آرتریت موتیلان انگشتان تغییر شکل میدهند؟
تغییر شکل انگشتان نتیجه مستقیم تحلیل استخوان و تخریب مفصل است. وقتی التهاب مزمن باعث از بین رفتن استخوان و غضروف میشود:
- طول استخوان کم میشود.
- مفصل ناپایدار میشود.
- بافت نرم اطراف انگشت جمع میشود.
- انگشت کوتاه و بدشکل میشود.
- در موارد پیشرفته، حالت تلسکوپی ایجاد میشود.
این تغییرات معمولا نشانه آسیب ساختاری پیشرفته هستند و اگر شدید باشند، بهطور کامل برگشتپذیر نیستند.
آیا آرتریت موتیلان فقط در آرتریت پسوریاتیک دیده میشود؟
آرتریت موتیلان بیشتر و بهطور کلاسیک با آرتریت پسوریاتیک شناخته میشود. در منابع روماتولوژی، این الگو به عنوان بیشترین نوع تخریبی آرتریت پسوریاتیک مطرح است. بنابراین نباید آن را بهعنوان یک نوع شایع آرتریت روماتوئید معرفی کرد.
البته در برخی بیماریهای التهابی دیگر هم ممکن است تخریب مفصلی شدید دیده شود، اما اصطلاح آرتریت موتیلان عمدتا برای فرم شدید و مخرب آرتریت پسوریاتیک بهکار میرود.
چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص این بیماری فقط بر اساس درد مفصل یا آزمایش خون انجام نمیشود. پزشک معمولا از ترکیب شرح حال، معاینه، تصویربرداری و بررسی بیماری زمینهای استفاده میکند.
1) شرح حال و معاینه
پزشک موارد زیر را بررسی میکند:
- سابقه پسوریازیس
- سابقه خانوادگی
- درد و تورم مفاصل
- داکتیلیت
- تغییرات ناخن
- خشکی صبحگاهی
- محدودیت عملکرد دست یا پا
2) تصویربرداری
مهمترین ابزار برای تشخیص تخریب مفصل، تصویربرداری است:
- رادیوگرافی ساده
- MRI در موارد خاص
- سونوگرافی مفصل
یافتههای احتمالی شامل:
- تحلیل استخوان
- تخریب مفصل
- کوتاهشدن انگشت
- نمای Pencil-in-cup
- آنکیلوز
- نیمهدررفتگی
3) آزمایش خون
آزمایش خون بهتنهایی تشخیص را قطعی نمیکند، اما برای بررسی التهاب و افتراق از سایر بیماریها مفید است:
- CRP
- ESR
- فاکتور روماتوئید
- Anti-CCP
4) معیارهای طبقهبندی آرتریت پسوریاتیک
پزشک ممکن است از معیارهای CASPAR برای کمک به طبقهبندی بیماری استفاده کند. با این حال، در آرتریت موتیلان، شدت تخریب مفصل و یافتههای بالینی و تصویربرداری اهمیت اصلی را دارند.
تفاوت آرتریت موتیلان با آرتریت روماتوئید چیست؟
آیا آرتریت موتیلان درمان قطعی دارد؟
در حال حاضر درمانی وجود ندارد که بتواند استخوان تحلیل رفته یا تغییر شکل شدید مفصل را بهطور کامل به حالت قبل برگرداند. هدف اصلی درمان این است که:
- التهاب مهار شود.
- درد کاهش یابد.
- از تخریب بیشتر مفصل جلوگیری شود.
- عملکرد باقی مانده حفظ شود.
- کیفیت زندگی بهتر شود.
هرچه درمان زودتر شروع شود، احتمال جلوگیری از آسیب دائمی بیشتر است.
درمان آرتریت موتیلان چگونه انجام میشود؟
معمولا پزشکان به هدف چنین مواردی راهکارهایی برای بیماران در نظر میگیرند:
- تسکین درد
- جلوگیری از تحلیل استخوانها
- حفظ ساختار مفصل
- بهبود توانایی حرکت دادن دست و پاها
در صورت نیاز برای بیمار فیزیوتراپی و مشاورههای روانشناسی در نظر گرفته میشود.
راهکارهای درمانی به شرح زیر است:
داروهای ضد انعقاد استروئیدی
متخصصین معمولا داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی را برای کمک به درمان درد ناشی از آرتریت موتیلان تجویز میکنند.
داروهای ضد روماتیسمی اصلاح کننده بیماری
این دارو شامل مواردی از جمله متوترکسات، لفلونوماید، سیکلوسپورین و… میشود. دوز هفتگی متوترکسات در بد شکلی انگشتان موثر است. سیکلوسپورین یکی دیگر از داروهای رایجی است که برای درمان این بیماری به کار برده میشود.
به طور کلی درمانی که برای بیماران در نظر گرفته میشود، بسته به شدت بیماری و همچنین سابقه پزشکی متفاوت است.
عوامل ضد فاکتور نکروز
این روش درمانی برای افرادی که دچار این بیماری از شدت متوسط تا شدید هستند، مورد استفاده قرار میگیرد.
عمل جراحی
در مواقع نادر که هیچ روش درمانی برای بیمار موثر نباشد، در نهایت عمل جراحی برای او در نظر گرفته میشود. با توجه به مطالعاتی که در این باره انجام گرفته است، تنها 7 درصد از افراد مبتلا به آرتریت پسوریاتیک نیاز به جراحی داشتند.
نقش فیزیوتراپی و کاردرمانی در آرتریت موتیلان چیست؟
فیزیوتراپی و کاردرمانی میتوانند به موارد زیر کمک کنند:
- حفظ دامنه حرکتی
- کاهش خشکی مفاصل
- بهبود عملکرد دست و پا
- آموزش روش صحیح انجام فعالیتها
- استفاده از اسپلینت یا وسایل کمکی
- پیشگیری از فشار اضافی بر مفاصل آسیبدیده
البته برنامه توانبخشی باید متناسب با شدت تخریب مفصل طراحی شود.
چه زمانی جراحی لازم میشود؟
جراحی معمولا وقتی مطرح میشود که:
- مفصل به شدت تخریب شده باشد.
- درد با درمان دارویی کنترل نشود.
- تغییر شکل عملکرد فرد را مختل کرده باشد.
- مفصل ناپایدار یا جوش خورده باشد.
- بیمار در انجام کارهای روزمره مشکل جدی داشته باشد.
روشهای جراحی ممکن است شامل:
- اصلاح تغییر شکل
- تثبیت یا جوش دادن مفصل
- تعویض مفصل در موارد منتخب
- بازسازی تاندون یا بافت نرم
آیا آسیب آرتریت موتیلان برگشتپذیر است؟
التهاب و درد ممکن است با درمان بهتر شوند؛ اما تحلیل استخوان و کوتاه شدن انگشتان معمولا برگشتپذیر نیستند. به همین دلیل، درمان زودهنگام اهمیت زیادی دارد.
عوارض آرتریت موتیلان چیست؟
اگر بیماری کنترل نشود، ممکن است باعث موارد زیر شود:
- تغییر شکل دائمی انگشتان
- کاهش قدرت دست
- اختلال در راه رفتن
- درد مزمن
- کاهش توانایی انجام کارهای روزمره
- ناتوانی عملکردی
- افت کیفیت زندگی
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر یکی از موارد زیر را دارید، بهتر است زودتر به متخصص روماتولوژی مراجعه کنید:
- تورم مداوم مفاصل
- کوتاهشدن یا بدشکل شدن انگشت
- خشکی صبحگاهی طولانی
- تورم کامل یک انگشت
- پسوریازیس همراه با درد مفصل
- تغییرات ناخن همراه با درد یا التهاب
- کاهش ناگهانی قدرت دست یا توان راه رفتن
