بلوک هیپوگاستریک یک روش مداخلهای و کمتهاجمی برای کنترل و تسکین دردهای مزمن یا بدخیم ناحیه لگن است. در این روش، پزشک فوق تخصص درد با هدایت دستگاههای تصویربرداری، داروی ضدالتهاب یا بیحسی را در مجاورت شبکه عصبی هیپوگاستریک تزریق میکند تا مسیر انتقال پیامهای درد از اندامهای لگنی به مغز بهطور موقت یا بلندمدت مهار شود.
بیماری که به آقای دکتر دلشاد مراجعه کرده بودند، بهدلیل سرطان روده با متاستاز یا دست اندازی ستون فقرات و ریهها مواجه شده بود.
بنا به تشخیص پزشک و به هدف تسکین دردهای ناشی از بیماری سرطان بلوک هایپوگاستریک برای بیمار انجام گرفت. این بلوک صرفا توسط فوق تخصص درد برای بیماران انجام میگیرد.
هیپوگاستر چیست و کجاست؟
واژه هیپوگاستر (Hypogastrium) در آناتومی به بخش تحتانی و مرکزی شکم (پایینتر از ناف و بالای استخوان عانه یا پوبیس) اطلاق میشود که در مجاورت ساختارهای لگنی قرار دارد.
اصطلاح شبکه هیپوگاستریک (Hypogastric Plexus) نیز به مجموعهای متراکم از اعصاب خودمختار در عمق ناحیه لگن اشاره دارد که وظیفه هدایت حس و پیامهای درد از اندامهایی مانند رحم، تخمدانها، مثانه، پروستات و بخش انتهایی روده را بر عهده دارند.
نکته کلیدی: بلوک هیپوگاستریک برخلاف تصور رایج، تزریق سطحی در دیواره شکم یا ناحیه هیپوگاستر نیست؛ بلکه اقدامی تخصصی در عمق لگن و مستقیما روی این شبکه عصبی برای مهار مسیر درد است.
درد هیپوگاستر نشانه چیست؟
درد در ناحیه هیپوگاستر میتواند ناشی از اختلالات سیستم ادراری (مثل عفونت یا التهاب مثانه)، مشکلات گوارشی (نظیر سندروم روده تحریکپذیر یا کولیت) یا بیماریهای زنان و لگن (مانند اندومتریوز و کیستهای تخمدانی) باشد.
صرفا وجود درد در این ناحیه به معنای نیاز به بلوک عصبی نیست؛ بلوک هیپوگاستریک تنها پس از بررسیهای دقیق بالینی و در صورت مزمن شدن درد با منشأ عصبی یا احشایی مشخص، توسط فلوشیپ درد تجویز میشود.
منظور از بلوک هیپوگاستریک چیست؟
بیماری که به آقای دکتر محمد حسین دلشاد مراجعه کرده بودند، درد در ناحیه لگن ایجاد شده بود و به پاها انتشار پیدا کرده بود.
متاسفانه این بیمار طی مدت طولانی چنین دردی را داشته است. علاوه بر این، جلسات متعدد رادیوتراپی و شیمی درمانی را نیز بیمار پشت سر گذرانده بود.
بلوک هیپوگاستریک برای بار دوم بلوک برای بیمار انجام گرفت. نحوه انجام این بلوک به این صورت است که ابتدا بی حسی برای بیمار تزریق میشود تا تحمل وارد شدن سوزن برای بلوک را داشته باشد.
سپس داروی مورد نظر جهت بی دردی در کنار ستون فقرات در مهره ال 5 سوزن وارد میشود. سوزن به لبه قدامی مهره ال 5 میرسد و ماده حاجب یا رنگی در این قسمت برای بیمار تزریق میشود.
زمانی که محل صحیح برای تزریق مشخص شد، دارو برای بیمار تزریق میشود. انتظار میرود با توجه به پخش دارو دردهای بیمار کاسته شود.
در مرحله آخر ممکن است پزشک روش نورولیز یا سوزاندن شبکه عصبی را برای بیمار در نظر بگیرد.
در حقیقت دارویی جهت تسکین درد بیماران در ناحیهای که دستهای از اعصاب که پایین ستون فقرات قرار دارد، تزریق میشود.
زمانی که این شبکه اعصاب مسدود شود، درد در ناحیه لگن متوقف خواهد شد. شبکه هیپوگاستریک به دو قسمت فوق و تحتانی تقسیم میشوند.
شبکه هیپوگاستریک چه نقشی در انتقال درد دارد؟
این شبکه مانند یک شاهراه ارتباطی عمل میکند؛ پیامهای ناشی از التهاب، کشیدگی بافتی یا تهاجم تومورال در ارگانهای لگنی از طریق الیاف سمپاتیک و احشایی به شبکه هیپوگاستریک وارد شده و سپس به نخاع و مغز منتقل میشوند. بلوک کردن این گره عصبی، جلوی درک شدت درد در قشر مغز را میگیرد.
تفاوت شبکه هیپوگاستریک فوقانی و تحتانی چیست؟
- شبکه هیپوگاستریک فوقانی (Superior Hypogastric Plexus): در جلوی مهره پنجم کمری (L5) و بخش ابتدایی استخوان خاجی (ساکروم) قرار دارد و انتقالدهنده اصلی درد از رحم، تخمدانها، مثانه و کولون نزولی است (اکثر بلوکهای استاندارد روی این بخش متمرکز هستند).
- شبکه هیپوگاستریک تحتانی (Inferior Hypogastric Plexus): در موقعیت عمیقتر لگنی امتداد داشته و اعصاب بخشهای انتهاییتر لگن مانند رکتوم، واژن و پروستات را تأمین میکند. انتخاب هدف تزریق مستقیما بر اساس شرح حال و معاینه تخصصی تعیین میشود.
بلوک هیپوگاستریک به تسکین چه نوع دردی کمک میکند؟
دردهای لگنی میتواند بهدلیل وجود مشکل یا بیماری در قسمتهایی مانند روده بزرگ، مثانه، روده تحتانی، رحم یا تخمدان، پروستات، بیضه یا سایر قسمتهای لگن ایجاد شده باشد.
حال این آسیبهای ایجاد شده در این قسمت از اندامها میتواند بهدلیل درد ناشی از آندومتریوز یا سرطان ایجاد شده باشد که پزشک با انجام این بلوک، تسکین درد را برای بیمار ایجاد میکند.
اگر درد در ناحیه لگن یا قسمت تحتانی ستون فقرات بهصورت مزمن ایجاد شده باشد و بیمار با مصرف داروهای خوراکی تسکین نیابد، در نهایت بلوک این قسمت از شبکه اعصاب برای بیمار در نظر گرفته خواهد شد.
بلوک هیپوگاستریک چگونه انجام میشود؟
این فرآیند بهصورت سرپایی و معمولا در اتاق عمل سرپایی یا سوئیت اینترونشنال درد طی مراحل زیر اجرا میشود:
- آمادهسازی و بیحسی موضعی: بیمار روی شکم قرار گرفته و پس از ضدعفونی دقیق پوست، ناحیه ورود سوزن بیحس میشود.
- هدایت دقیق سوزن با تصویربرداری: پزشک با استفاده از دستگاه تصویربرداری زنده (Fluoroscopy یا CT-Scan) سوزن باریک را با دقت میلیمتری به سمت موقعیت قرارگیری شبکه هدایت میکند.
- تزریق ماده حاجب: برای اطمینان از قرارگیری صحیح نوک سوزن و عدم ورود به عروق خونی، مقدار کمی داروی حاجب تزریق و بازبینی میشود.
- تزریق ترکیب دارویی: داروی بیحسی موضعی به همراه داروی ضدالتهاب تزریق شده و مسیر عصبی مهار میشود.
- ریکاوری و ترخیص: علائم حیاتی و سطح درد بیمار به مدت ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پایش شده و همان روز ترخیص میشود.
آیا این تزریق دردناک است؟
به دلیل استفاده از بیحسی موضعی دقیق در مسیر سوزن، فرایند معمولا با درد بسیار کمی همراه است؛ بیمار ممکن است صرفا فشاری خفیف یا احساس گرمی موقت در عمق لگن احساس کند.
نورولیز هیپوگاستریک چه تفاوتی با بلوک دارد؟
بلوک معمولی اغلب با داروهای موضعی برای ارزیابی پاسخ و تسکین موقت تا میانمدت انجام میشود. در مواردی مانند دردهای سرطانی پیشرفته، در صورت موفقیتآمیز بودن بلوک تشخیصی، پزشک ممکن است نورولیز (تخریب شیمیایی اعصاب با الکل یا فنل یا فرسایش با امواج رادیوفرکوئنسی/RF) را برای مسدودسازی بسیار طولانیمدت انتقال درد پیشنهاد دهد.
چه کسانی کاندید بلوک هیپوگاستریک هستند؟
کاندیداهای مناسب:
- بیمارانی با درد مزمن یا دردهای انکولوژی لگن با منشأ احشایی تایید شده.
- افرادی که به مسکنها و درمانهای دارویی پاسخ کافی ندادهاند.
- بیمارانی که به دلیل عوارض جانبی مسکنهای قوی (نظیر مخدرها) نیازمند روش جایگزین هستند.
موارد منع انجام (عدم صلاحیت بالینی):
- وجود عفونت فعال موضعی در محل ورود سوزن یا عفونت منتشر سیستمیک.
- اختلالات انعقادی خون اصلاح نشده یا مصرف داروهای ضدانعقاد بدون هماهنگی با پزشک.
- عدم تعادل همودینامیک یا بیثباتی علائم حیاتی بیمار.
- انسداد کامل روده یا مواردی با منشأ درد سوماتیک (عضلانی-اسکلتی جدار لگن).
آیا بلوک هیپوگاستریک عوارض دارد؟
بهطور کلی این روش درمانی هیچ خطر و عارضهای را برای بیمار ایجاد نمیکند. با این حال ممکن است عوارضی احتمالی در کوتاه مدت وجود داشته باشد که کاملا طبیعی است و پس از مدتی برطرف خواهد شد.
این موارد احتمالی و نادر به شرح زیر است:
- تب خفیف
- سکسه
- انواع سردرد
- بی خوابی
- افزایش اشتها
- افزایش ضربان قلب
- نفخ شکم
اثرات بی دردی تا چه زمانی باقی میماند؟
مدت زمان بی دردی در هر فردی متفاوت است. برای برخی از بیماران تسکین درد تا هفتهها ادامه دارد؛ اما، برای برخی دیگر این تسکین تا سالها به طول میانجامد.
در صورت بازگشت درد و صلاحدید پزشک، بلوک عصبی دوباره برای بیمار انجام خواهد گرفت.
مراقبتهای بعد از انجام بلوک
رعایت نکات زیر روند بهبودی را تسریع کرده و ایمنی پس از عمل را بالا میبرد:
- داشتن استراحت نسبی در منزل در روز اول
- خودداری از رانندگی و کار با تجهیزات سنگین به مدت ۲۴ ساعت
- عدم استحمام در وان، استخر یا شنا تا ۲۴ ساعت پس از مداخله
- ادامه داروها و رژیم پیشین طبق دستور پزشک معالج
- ثبت تغییرات شدت درد جهت ارائه گزارش به پزشک در نوبت پیگیری
هشدار: در صورت بروز علائمی نظیر تب بالای ۳۸ درجه، بیحسی یا ضعف پیشرونده در پاها، تنگی نفس، افت شدید فشار خون یا خونریزی غیرعادی از محل ورود سوزن، با کلینیک درد یا اورژانس تماس بگیرید.
2 پاسخ
سلام
من برای اینکه وقت بگیرم ازتون باید بیام بیمارستان مریم؟
سلام. لطفا با شماره 09354331313 تماس بگیرید.